Sankcja kredytu darmowego - czym jest, jak działa, kto może z niej skorzystać?

Sankcję kredytu darmowego określa ustawa z dnia 12.05.2011 r. o kredycie konsumenckim. Stanowi ona, iż w razie naruszenia przez instytucję finansową umowy o kredyt konsumencki, kredytobiorca, po złożeniu odpowiedniego oświadczenia, zwraca zobowiązanie bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy – zgodnie z wcześniej zawartą umową.

Podmioty uprawnione do skorzystania z tzw. SKD:
1. konsument, który zawarł z kredytodawcą umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, (art. 3 ust. 1 u.k.k.);
2. konsument, który zawarł umowę o kredyt niezabezpieczony hipoteką, który jest przeznaczony na remont domu albo lokalu mieszkalnego, w tym w wysokości większej niż 255 550 (art. 3 ust. 2 u.k.k.);
3. ustawę stosuje się także do umów o kredyt zawieranych z osobą fizyczną prowadzącą gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 2 ust. 2 u.k.k. od 7.01.2024).

Ważne: Z przepisów dotyczących SKD nie może skorzystać konsument, który zawarł umowę o kredyt hipoteczny.

Najczęstsze naruszenia objęte przepisami o Sankcji Kredytu Darmowego:

• brak spełnienia przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych wobec konsumenta - forma i treść umowy;
• brak przekazania przez kredytodawcę wszelkich wymaganych ustawą informacji;
• przekazanie przez kredytodawcę wymaganych informacji w sposób, który wprowadza kredytobiorcę w błąd;
• przekazanie przez kredytodawcę wymaganych informacji w sposób niejednoznaczny;
• wprowadzenie do umowy postanowień sprzecznych z art. 33a u.k.k. lub art. 36a - 36c u.k.k.;
• wysokość opłat za opóźnienia w spłacie, limity wysokości kosztów okołoodsetkowych.

Szczegółowe zapisy mogące prowadzić do naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim:

1. forma umowy o kredyt konsumencki (art. 29 ust.1 u.k.k.) – umowa musi być zawarta w formie papierowej albo na trwałym nośniku;
2. treść dokumentu umowy o kredyt konsumencki (art. 30 ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17 u.k.k.) - umowa powinna zawierać dane konsumenta, rodzaj kredytu, czas obowiązywania umowy, całkowitą kwotę kredytu, terminy i sposoby wypłaty kredytu, stopę oprocentowania kredytu wraz z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, rzeczywistą roczną stopę procentową, zasady i termin spłaty kredytu, koszty jakie konsument będzie ponosił, roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, odstąpienie od umowy;
3. treść dokumentu umowy o kredyt w rachunku konsumenta, gdy kredyt ten podlega spłacie na żądanie lub w terminie do trzech miesięcy (art. 32 u.k.k.);
4. treść umowy o kredyt konsumencki przewidującą odroczenie płatności lub zmianę sposobu spłaty w przypadku, gdy konsument jest w zwłoce w związku ze spłatą zadłużenia wynikającego z umowy o kredyt (art. 33 u.k.k.);
5. wysokość opłat pobieranych od konsumenta w związku z opóźnieniem w spłacie kredytu (art. 33a u.k.k.);
6. limity pozaodsetkowych kosztów kredytu (art. 36a–36c u.k.k.).

Skutki zastosowania sankcji kredytu darmowego

W przypadku naruszenia przez kredytowcę obowiązków wynikających z ustawie o kredycie konsumenckim kredytobiorca składa pisemne oświadczenie o skorzystaniu z uprawnienia przewidzianego we wskazanych wyżej przepisach.

Co istotne możliwość zgłoszenia i złożenia pisma wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

Co do zasady sankcja kredytu darmowego oznacza pozbawienie kredytodawcy dochodu z tytułu zawartej umowy.
Konsument zwraca jedynie nominalną kwotę kapitału, a kredytodawca zobowiązany jest do zwrotu kosztów okołoodsetkowych (w tym odsetek kapitałowych).

Orzecznictwo Unijne

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 13.02.2025 r., w sprawie o sygn. akt C – 472/23 rozstrzygnął istotne zagadnienia dotyczące umów kredytowych i odnoszących się do nich zagadnień związanych z możliwością stosowania sankcji kredytu darmowego.
Przede wszystkim uznano, iż parametry takie jak RRSO oraz całkowita kwota do zapłaty powinny być określone w umowie sposób jasny i zwięzły.
Dodatkowo roczna rzeczywista stopa oprocentowania powinna zostać obliczona już w chwili zawierania umowy.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej analizując sporną umowę kredytu podał, iż dokument wymienia pewną liczbę okoliczności uzasadniających zwiększenie opłat związanych z wykonaniem umowy, przy czym właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny konsument nie jest w stanie zweryfikować ich wystąpienia ani ich wpływu na te opłaty. To z kolei może świadczyć o naruszeniu obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie.

Dodatkowo wskazano, iż w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego nałożonego na kredytodawcę stosować należy jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu instytucji finansowej prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia, o ile naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania.
Sądy krajowe co raz częściej podzielają argumentację, którą przytacza TSUE. Dzięki temu kredytobiorca ma szansę na uzyskanie darmowego kredytu i skuteczne dochodzenie przysługujących mu roszczeń.

Zapraszamy do skorzystania z bezpłatnej analizy umowy kredytowej.